In het voorjaar verschijnt de eikenprocessierups weer in de eikenbomen. De eikenprocessierups krijgt na enkele vervellingen brandharen. Die kunnen bij dieren en mensen zorgen voor  huiduitslag, last van ogen of luchtwegen. Daarom worden er door de gemeente preventieve maatregelen genomen.

Wat is de eikenprocessierups? 

Eikenprocessierupsen

De eikenprocessierups is een rups die in eikenbomen voorkomt. Het beestje is de larve van een nachtvlinder en legt haar eitjes vooral in de toppen van eikenbomen. Daar overwinteren ze. In het voorjaar komen de eitjes uit en worden het larven. Na een aantal vervellingen komen de rupsen in groepjes samen en vormen ze grote nesten op de stam. ’s Nachts gaan ze ‘in processie’ op zoek naar voedsel. Als de rupsen drie keer zijn verveld, krijgen ze in mei en juni brandharen. Tijdens de groei laten deze brandharen los en kunnen ze overlast geven voor mens en dier. In juli worden het vlinders.Nadat de vlinders in augustus uitvliegen leggen ze eitjes in de toppen van eikenbomen en is de cyclus rond. De eitjes overwinteren zonder problemen in zachte en strenge winters.

Wat doet de gemeente

Om overlast zo veel mogelijk te beperken maken we een zorgvuldige afweging tussen risico’s, manieren van bestrijden en beperken van schade voor het milieu. We werken volgens de landelijke leidraad beheersing eikenprocessierups 2019. Met een mix van maatregelen willen we de overlast tot een minimum te beperken. Maar voor een succesvolle bestrijding zijn verschillende maatregelen nodig over meerdere jaren.

  • In het eerste kwartaal van 2020 zijn bloembollen geplant die insecten aantrekken die de eikenprocessierups eten.
  • Het maaibeheer van bermen en grasvelden passen we op verschillende plaatsen aan zodat er meer insecten (natuurlijke vijanden van de eikenprocessierups) in komen. 
  • Voortaan gaan we minder eikenbomen planten en meer andere soorten bomen.
  • We beginnen met afzuigen zodra de eerste nesten in beeld zijn, dit is vanaf mei begonnen.
  • We verwijderen nesten handmatig als de apparatuur er niet bij kan. Dat doen we met lijmspray en vervolgens doen we de nesten in een afgesloten zak. Vervolgens voeren we deze nesten af naar een verbrandingsoven. Deze bestrijdingsmethode gebruiken we voor moeilijk bereikbare nesten. Ga dit niet zelf op deze manier doen!
  • In de nazomer gaan we monitoren door speciale vlindervallen aan te brengen. Hiermee is een voorspelling te maken voor de hoeveelheid eikenprocessierupsen in het volgend jaar.  
  • We geven tips zodat je meer vogels in je tuin kunt lokken. Zo zorgen we samen voor biodiversiteit. 
  • We hebben in het eerste kwartaal van 2020 vogelnestkastjes opgehangen ter bestrijding van de eikenprocessierups. Deze vogelkastjes zijn vooral interessant voor mezen. En mezen zijn weer de natuurlijke vijand van de eikenprocessierups.
  • Ook voor vleermuizen worden speciale vleermuiskasten opgehangen. Vleermuizen eten namelijk de vlinders van de rupsen. En minder vlinders betekent uiteindelijk weer minder rupsen.
  • In het voorjaar van 2020 zijn we gestart met het bespuiten van bomen in gebieden waar de meeste overlast wordt verwacht. We spuiten met een biologisch middel genaamd Xen Tari. We kijken vooraf of er beschermde vlindersoorten aanwezig zijn. Als dit het geval is, wordt er niet gespoten. De toegepaste middelen zijn veilig voor mens en dier. Op locaties waar niet gespoten wordt en later toch overlast ontstaat, wordt op een later moment overgegaan naar bestrijding door zuigen of plukken. In april zijn we hiermee gestart. Op deze kaart kunt u zien waar de eikenprocessierups biologisch bestreden is in april 2020.

Wat gebeurt er in mei, juni en juli 2020?

In de maanden mei, juni en juli bestrijden we de rups door ze weg te zuigen in openbare gebieden van de gemeente. Ook in de gebieden waar preventieve bestrijding is gedaan in april.

Hier zijn we al geweest:

  • Steenbergseweg 
  • Boslustweg
  • Heimolen
  • Molenzichtweg
  • Mastendreef
  • Ruytershoveweg
  • Moervaart (gedeelte)
  • Schansbaan
  • Boerenweg
  • Jagersweg
  • Bemmelenberg
  • Moerstraatsebaan (bezig)
  • Zandstraat 
  • Wattweg
  • Rondom Fort de Roovere
  • Ligneweg
  • Kiek in de Pot
  • Gertrudisboulevard
  • Rondom Juvenaat
  • Benedenbaantje
  • Ploegstraat
  • Fort Moermont
  • Meilustweg
  • Kleine Melanen 
  • Moerkens
  • Malta
  • Europaplein
  • Turfland
  • Zwitserlandstraat
  • Duitslandstraat
  • Italiëplein 
  • Spanjestraat
  • Prebendepad
  • Noordzijde zoom
  • Lambertijnenlaan
  • Burgemeester Wittelaan
  • Anton van Duinkerkenpark
  • Rondom Ravelijn
  • Ploegstraat
  • Stapelakker (nog bezig)
  • Groene Hart en omgeving
  • Klaverblad
  • Biezenbaan
  • Rode schouw
  • Buurtweg
  • Eenlandsweg
  • Kannewielseweg
  • Steenovenweg
  • Fort Pinsenweg
  • Langstraat
  • Rotonde Vogelenzang
  • Grondmolen
  • Molenwieken
  • Daansbergen
  • De Mere
  • Vagevuur (gedeelte)
  • Kinderstraatje
  • Hemelweg
  • Kruisweg
  • Klutsdorpseweg
  • Hof van Eden
  • Paradijs
  • Stille omgang
  • Schansbaan 
  • Moerstraatsebaan
  • Bergsebaan
  • Antwerpsestraatweg
  • Zoomvlietweg 
  • Weststraat
  • Kinderdijkje
  • Hemelweg
  • Polderweg
  • Zoekweg
  • Ruigevelden
  • Klutsdorpseweg

Het team zakt af van noord naar zuid en is dus nog niet klaar.

Zijn we langs geweest in bovenstaande straten en zie je toch nog rupsennesten in de boom? Dat kan gebeuren omdat een nest door wind of regen uit de boom gevallen is. De rupsen kruipen dan alsnog terug de eikenbomen in. Maak dan hier een melding.

Monitoring

Ook gaan we monitoren. Dat doen we door in de nazomer speciale vlindervallen aan te brengen waarna de gevangen vlinders worden geteld. Deze informatie is weer van belang voor de bestrijding van het daaropvolgend jaar.

Wat je zelf kunt doen

Dat is namelijk je tuin vogelvriendelijk inrichten om de biodiversiteit te stimuleren. Dat doe je zo:

  • Zorg voor een gevarieerde groene tuin
  • Plant bloemen en bes en/of fruitdragende bomen en struiken
  • Laat gevallen bladeren en ‘tuinafval’ zoveel mogelijk liggen zodat insecten zich daar kunnen nestelen.
  • Hang nestkasten op en verstoor zeker geen vogelnesten
  • Zorg voor water in de tuin. Dit trekt niet alleen vogels aan maar ook allerlei nuttige insecten.

Als je zelf eikenbomen hebt staan

Zorg dat nesten snel worden weggehaald door een expert. Laat ze wegzuigen, ga ze niet zelf wegbranden. Doe ook geen plastic folie om de eiken. De rupsen laten zich daar niet door tegenhouden. Het zou verstandig zijn om voor volgend voorjaar de bomen te (laten) bestrijden met een biologisch middel. En denk ook zeker aan natuurlijke bestrijding. Zie tips hierboven.

Meer informatie

Uitgebreide info en folders/informatiebladen over de eikenprocessierups kan je vinden op de website van de GGD www.rupsen.info. Ook op deze website vind je veel informatie https://processierups.nu/ 

 

Veelgestelde vragen

Wat is een eikenprocessierups?
Een eikenprocessierups is een larve van de eikenprocessierupsvlinder. Ze legt haar eitjes in het najaar vooral in de toppen van eikenbomen. In het voorjaar komen de eitjes uit. Na een aantal vervellingen, komen de rupsen in groepjes samen. Ze vormen grote nesten op de stam. ’s Nachts gaan ze 'in processie' op zoek naar voedsel. Als de rupsen drie keer zijn verveld, krijgen ze brandharen (mei, juni). De brandharen kunnen gezondheidsklachten veroorzaken. In juli worden het vlinders.

Hoe herken ik bomen met eikenprocessierupsen?
Eikenbomen met eikenprocessierupsen zijn te herkennen aan de specifieke nesten op de stammen of dikkere takken. De nesten zijn dichte spinsels van vervellingshuidjes, met brandharen en uitwerpselen. De rupsen gaan ‘s nachts in processie op zoek naar voedsel in de toppen van de boom. Grote groepen processierupsen kunnen een boom helemaal kaalvreten.

Is de eikenprocessierups gevaarlijk voor de gezondheid van mensen?
Het zijn de brandharen die gezondheidsrisico ‘s voor mensen met zich mee kunnen brengen. Wanneer contact met deze brandharen optreedt, kunnen gezondheidsklachten als jeuk, huiduitslag, irritatie aan de ogen of aan luchtwegen ontstaan. Deze brandharen worden bij een ongewenste aanraking actief afgeschoten door de rups. Daarnaast kunnen de haren vanuit de nesten passief met de wind worden meegevoerd of door trillingen van verkeer vrijkomen en verder verspreiden. Ook met brandhaar besmette kleding of andere voorwerpen kunnen een bron van overdacht naar mensen zijn.

Wat moet je doen als je klachten ervaart?
Meestal verdwijnen klachten binnen enkele dagen tot weken spontaan. Bij ernstige klachten is het verstandig contact op te nemen met de huisarts. Verder kan bij hevige jeuk gebruik gemaakt worden van anti-jeukmiddelen, zoals een crème op basis van menthol, aloë vera of calendula. Daarnaast is het zinvol om de huid direct na de blootstelling met plakband te strippen, om zo alle brandharen te verwijderen. Vervolgens is het zeer belangrijk om de huid goed te wassen en de ogen te spoelen met lauwwarm water.

Wat kan ik zelf doen om klachten te voorkomen?
Om voortijdig klachten te voorkomen moet direct contact met de rupsen, brandharen en spinselnesten zoveel mogelijk worden vermeden. Bedek hals, armen en benen zoveel mogelijk en vermijd gebieden met eiken wanneer kan. Ga niet zomaar in het gras of in de berm zitten en attendeer kinderen op de gevaren van de rups.

Wat gebeurt er als mijn huisdier in aanraking komt met de brandharen?
Dieren nemen vaker grote aantallen brandharen op. Zij kunnen last krijgen van zwellingen van de tong en lippen, een ontsteking van het mondslijmvlies en ogen en ademhalingsproblemen. De dieren gaan kwijlen en tranen. Honden kunnen slikklachten krijgen en gaan kokhalzen en braken. De schade in de bek kan ernstig zijn, in zeldzame gevallen sterft een deel van de tong af. Klachten van de huid zijn zeldzaam, omdat dieren een vacht hebben. Heeft je dier last, ga dan naar een dierenarts.

Wat doet de gemeente Bergen op Zoom aan het bestrijden van de rups?
 

  • Er zijn in de gemeente bloembollen geplant die insecten aantrekken die de eikenprocessierups eten.
  • We hebben vogelnestkastjes opgehangen in de buurt van eikenbomen. Deze vogelkastjes zijn vooral interessant voor mezen en mezen zijn weer de natuurlijke vijand van de eikenprocessierups
  • Het maaibeheer van bermen en grasvelden passen we op verschillende plaatsen aan zodat er meer insecten (natuurlijke vijanden van de eikenprocessierups) in komen.
  • Vanaf nu zullen we bij nieuwe aanplant van bomen minder eikenbomen planten en meerdere boomsoorten gebruiken om de biodiversiteit te vergroten.
  • In het voorjaar starten we met preventieve bestrijding. Dat doen we door biologisch te spuiten op de rupsen.
  • We beginnen met afzuigen zodra de eerste nesten in beeld zijn.
  • We verwijderen nesten handmatig als de apparatuur er niet bij kan. Dat doen we met lijmspray en vervolgens doen we de nesten in een afgesloten zak.
  • In de nazomer gaan we monitoren door speciale vlindervallen aan te brengen. Hiermee is een voorspelling te maken voor de hoeveelheid eikenprocessierupsen in het volgend jaar.

Wanneer start de gemeente met het bestrijden van de rups?
Zie hierboven. Het exacte moment is nu nog niet te zeggen. Uiteraard houden we de ontwikkeling van de eikenprocessierups nauwlettend in de gaten.

Op welke locaties bestrijdt de gemeente de eikenprocessierups?

Ik wil de processierups in een boom op mijn eigen terrein (laten) bestrijden. Hoe doe ik dat?
Zorg dat nesten snel worden weggehaald door een expert. Laat ze wegzuigen, ga ze niet verwijderen. Het zou verstandig zijn om voor volgend voorjaar de bomen te (laten) bestrijden met een biologisch middel. En denk ook zeker aan natuurlijke bestrijding. Zie tips hiervoor hierboven.

Hoe kan ik zelf een bijdrage leveren bij het verminderen van de eikenprocessierups?
Zorg voor een gevarieerde groene tuin:

  • Plant bloemen en bes en/of fruitdragende bomen en struiken
  • Laat gevallen bladeren en ‘tuinafval’ zoveel mogelijk liggen zodat insecten zich daar kunnen nestelen.
  • Hang nestkasten op en verstoor zeker geen vogelnesten
  • Zorg voor water in de tuin. Dit trekt niet alleen vogels aan maar ook allerlei nuttige insecten.

Hoe kan ik een melding maken als ik in de gemeente een nest tegenkom?
Je kan een digitale melding indienen via het meldingsformulier of via de BuitenBeter App Het is dan belangrijk dat de locatie nauwkeurig wordt doorgegeven zodat de gemeente snel en goed kan handelen.

Waar kan ik meer informatie vinden over de eikenprocessierups?

Meer informatie over de eikenprocessierups kan je vinden op www.rupsen.info en op het kennisplatform van de eikenprocessierups: www.eikenprocessierups.nu.

Heeft deze informatie u geholpen?