De 1ste begrotingswijziging 2021 die het college van burgemeester en wethouders aanbiedt aan de gemeenteraad van Bergen op Zoom is een ambitieus voorstel geworden. Als alle voorstellen doorgevoerd worden, zou daarmee een bedrag van meer dan 8 miljoen euro gerealiseerd kunnen worden. Zover is het echter nog niet, want het is aan de gemeenteraad om hierover de komende weken met elkaar in discussie te gaan en een finaal besluit te nemen. Duidelijk is wel dat met de voorstellen wordt voldaan aan de opdracht van de raad die onlangs de begroting goedkeurde, maar deze tevens amendeerde. De opdracht is scherp: er moet voor het jaar 2022 voor een totaalbedrag van €15,9 miljoen worden bezuinigd. In 2021 moet daarvan al 60 % zijn gerealiseerd, aan het eind van 2021 mag er geen tekort meer zijn op de exploitatie en het eerste ombuigingsplan (de 1ste begrotingswijziging) moet direct een eerste klap zijn die meer dan een daalder waard is en op minimaal 40% van het tekort uitkomen. Dat moet met de voorstellen in de 1ste begrotingswijziging naar de mening van het college dus zeker een haalbare kaart zijn.

Al vanaf de lancering van het Focusakkoord is diverse malen aangegeven dat de bezuinigingsoperatie de komende jaren sporen zal nalaten in de gemeente en in de gemeenschap. Bezuinigen heeft immers consequenties voor alle burgers, in de stad en in de dorpen. Daarnaast moet er de komende periode ook flink op het eigen personeel bezuinigd worden.

Komen tot verantwoorde keuzes

Het mag duidelijk zijn dat burgemeester en wethouders zelf ook worstelen met de afwegingen die gemaakt moeten worden. Het maken van de keuzes wringt soms, is niet eenvoudig en moet zorgvuldig gebeuren. Het is dan ook niet voor niets dat het college bij de voorstellen aan de gemeenteraad heeft meegegeven om die zelf ook nog eens goed te wegen. Juist daarom zijn in het uitgebreide bijlageboek*) de maatschappelijke effecten van de voorstellen opgenomen. Voorbeelden van dit soort ‘buikpijndossiers’ zijn eventuele bezuinigingen op minima, jeugd, cultuur, veiligheid, maar ook bezuinigingen op het onderhouden van de openbare ruimte in onze gemeente (IBOR). 

Desalniettemin zijn alle bezuinigingsopties die op dit moment als reëel worden gezien, opgenomen in deze begrotingswijziging en gedetailleerd weergegeven in het bijlageboek, zodat de gemeenteraad een goed inzicht heeft in de lijst aan bezuinigingen, erover kan discussiëren en besluiten erover kan nemen. Bij de afzonderlijke ingrepen die per programma zijn benoemd, staat zoals gemeld ook per onderdeel aangegeven wat het maatschappelijk effect is, welke risico’s er aan de bezuiniging kleven en hoe die risico’s te beheersen zijn. Door dit consequent voor ieder onderdeel in beeld te brengen verwacht het college dat de gemeenteraad een gedegen besluit kan nemen over dit eerste pakket van bezuinigingen. 

Tussenstand

Met nadruk wil het college in haar communicatie aangeven dat deze eerste begrotingswijziging gezien moet worden als een tussenstand in een totaalpakket aan ombuigingen. Volgend jaar zijn bij de twee jaarlijkse concernberichten (in mei en oktober) nieuwe pakketten aan bezuinigingsvoorstellen te verwachten en daarin zullen de huidige voorstellen verder worden geconcretiseerd en eventueel bijgesteld. De afgelopen periode is er al met veel verenigingen, instanties en individuele inwoners gesproken. Dat zal de komende tijd nog verder worden uitgebouwd. Immers, als de bezuinigingen iedereen raken, moet ook iedereen de kans krijgen erover mee te praten. Met het oog op de volgende wijziging(en) wordt daarom op dit moment nagedacht hoe we hier door een vorm van participatie, de burgers kunnen betrekken.

10 gouden regels

De afgelopen tijd is er door de ambtelijke organisatie op basis van het Focusakkoord in alle programma’s van de begroting gekeken waar de bezuinigingen gehaald kunnen worden. Dat Focusakkoord gaf daar al richting aan (bijvoorbeeld het versoberen van de uitvoeringskosten en het richten op wettelijke taken), maar per programma is naar concrete invulling van de ombuigingen gezocht.
De algemene lijn uit het focusakkoord kan worden samengevat als ‘Back to Basics’. Afgelopen jaren heeft Bergen op Zoom op te grote voet geleefd. Voor een deel kwam dat ook door externe factoren zoals de uitgaven op het gebied van het Sociaal Domein.
De gemeente moet en kan zich meer focussen op haar kerntaken. Als organisatie moet de gemeente dichtbij de burger staan. Zo kunnen we streven naar een efficiënte organisatie: slank en kwalitatief sterk, maar ook wendbaar. Daarbij moet er ook meer uitgegaan worden van vertrouwen. Vertrouwen in onze instellingen en verenigingen, in onze burgers, onze ondernemers en ook in de medewerkers van de gemeente.
Op basis van die rolopvatting zullen we als gemeente fundamentele keuzes moeten maken over wat wordt afgebouwd, wat wordt omgebouwd, wat wordt versoberd en waar innovaties mogelijk en gewenst zijn. Daarbij helpt het om een aantal regels af te spreken die dienen als een soort normatief kader voor veranderen, versoberen en investeren. Regels die toegepast kunnen worden als normatief kader voor lastige en pijnlijke beslissingen. De huidige ombuigingsvoorstellen, maar ook die nog volgen in de volgende begrotingswijzigingen in 2021, kunnen tegen dit kader worden afgezet. Aan de raad zal worden gevraagd deze ’10 gouden regels’ vast te stellen.

Deze 10 regels zijn:

  1. Eigen verantwoordelijkheid van de burger. Uitgangspunt is dat iedere burger verantwoordelijk is voor zijn eigen ontwikkeling en deelname aan de samenleving.
  2. Zorg voor veiligheid en sociaal vangnet. Onderdeel van c.q. aansluitend op de wettelijke taken richt de gemeente zich primair op de zorg voor de veiligheid en de zorg/ondersteuning voor de allerzwaksten in de samenleving, die – zonder steun – niet in staat zijn volwaardig deel te nemen aan de samenleving.
  3. Wettelijke taken. We voeren wettelijke taken uit, binnen de middelen die het Rijk daarvoor specifiek beschikbaar stelt.
  4. Het zelforganiserend vermogen van de samenleving staat voorop. Onze gemeente is niet automatisch initiator en facilitator bij het zoeken naar oplossingen voor problemen in de samenleving. Daarbij zijn wij partner voor maatschappelijke organisaties.
  5. Duurzaam. Uitgaven, ombuigingen en investeringen dragen aantoonbaar bij aan een duurzame economie en/of een duurzame samenleving.
  6. Beperking van visie, beleid en plannen. Niet alle ontwikkelingen of problemen vragen om een visie, een (nieuwe) beleidsnota of plannen. Vanuit een integrale benadering en aansluitend op het Focusakkoord maken we uitsluitend nieuwe visies en nieuw beleid als dat bijdraagt aan de positie van de gemeente en/of het bijdraagt aan de realisatie van de ombuigingsopgave. Daarbij beperken we plannen tot max. 4 a-4-tjes. Uitgangspunt is: geen plan, geen geld, maar voor een goed plan moet altijd geld worden gevonden binnen de exploitatie.
  7. We bouwen aan een dienstverlenende organisatie. Een slanke en wendbare organisatie, die optimaal gebruik maakt van digitalisering en zich inzet op creativiteit en het benutten van kennis in de organisatie.
  8. De gebruiker betaalt. Alle kosten worden doorberekend aan de gebruiker. Daarbij wordt, indien noodzakelijk, rekening gehouden met draagkracht. Uitgangspunt is kostendekkende activiteiten.
  9. Vastgoed. De gemeente Bergen op Zoom wil in beginsel geen vastgoed bezitten. De gemeente wil daar alleen nog een rol in spelen, als daar heel goede argumenten voor zijn. Er zijn vier soorten argumenten om als gemeente toch vastgoed in eigendom te hebben of houden:
    •    Indien wet- en regelgeving eigendom voorschrijven;
    •    De gemeente moet invloed en zeggenschap krijgen of houden in ruimtelijke of sociaaleconomische ontwikkelingen en hiervoor zijn geen alternatieven;
    •    Marktpartijen kunnen of willen niet voorzien in het benodigde vastgoed voor maatschappelijk relevante activiteiten;
    •    Huisvesting is aantoonbaar goedkoper als de gemeente hier zelf voor zorgt, dan wanneer deze van marktpartijen wordt gehuurd.
  10. We zijn een goede werkgever en gaan zorgvuldig om met onze medewerkers, waarbij rekening wordt gehouden met de vigerende rechtspositie.

Het college heeft in de afgelopen maanden regelmatig overleg gevoerd met de fractievoorzitters van de partijen die het focusakkoord steunen. Ze zijn zoveel mogelijk meegenomen in de richting waarin wordt gedacht als het gaat om de bezuinigingsvoorstellen. Dat wil echter niet zeggen dat hierover geen discussie meer zal zijn. Vanaf maandag 16 november zijn er verschillende momenten gepland waarop over dit ombuigingsplan zal worden gesproken. 

Hieronder staan die data genoemd: 

  • Toelichting op 1ste begrotingswijziging voor de raad: maandag 16 november 20202
  • Auditcommissie plus: 30 november 2020
  • Commissiebehandeling (Bestuur, Veiligheid en Samenwerking): Algemene beschouwingen: 10 december 2020 (uitloopavond 14 december 2020)
  • Besluitvorming 1ste begrotingswijziging raad 16 december 2020

*) Bijbehorende stukken aangaande de 1ste begrotingswijziging 2021 zijn te vinden op de website van de gemeenteraad

Vindt u dit een interessant artikel?